NNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG LƯỢC ĐỒ, BẢN ĐỒ
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS
(Nng cấp)
LỜI NĨI ĐẦU
Sau một thời gian trực tiếp giảng dạy, được tìm hiểu về phương php giảng dạy bộ mơn Lịch Sử. Được dự giờ nhiều tiết dạy của đồng nghiệp trong cc buổi hội giảng, dạy thể nghiệm, triển khai chuyn đề, đồng thời được sự động vin, gĩp ý của tổ bộ mơn trường kết hợp với những kinh nghiệm v những nổ lực của bản thn. Nay tơi xin được trình by chuyn đề: “NNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG LƯỢC ĐỒ, BẢN ĐỒ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS”
LÍ DO CHỌN ĐỀ TI
Qua cc tiết dự giờ hội giảng, dạy thể nghiệm, triển khai chuyn đề. Để khắc su kiến thức, tổng hợp kiến thức v vận dụng nội dung kiến thức Lịch sử để giải quyết một số vấn đề trong qu trình học tập Lịch sử, đồng thời nắm được quy luật pht triển của tự nhin v x hội l một vấn đề cần thiết đối với việc học tập của học sinh.
Bản đồ, lược đồ l một phương tiện dạy trực quan sinh động chứa đựng nội dung kiến thức cơ bản v quan trọng của mỗi nội dung, mỗi bi học m gio vin cần truyền đạt v học sinh cần lĩnh hội, đồng thời rn luyện cho học sinh tư duy v kĩ năng sử dụng bản đồ, lược đồ nắm vững nội dung kiến thức, phn tích cc mối quan hệ lịch sử. Vì vậy việc nng cao hiệu quả sử dụng lược đồ, bản đồ trong dạy học Lịch sử l vấn đề quan trọng v cần quan tm. Do đĩ tơi mạnh dạng thực hiện chuyn đề ny nhằm gip gio vin chủ động sử dụng knh hình v đồ dng trực quan trong giảng dạy.
PHẠM VI TÌM HIỂU
- Thực tế giảng dạy bộ mơn Lịch Sử ở nhn trường.
- Trọng tm tìm hiểu thơng qua cc tiết dự giờ hội giảng, dạy thể nghiệm, triển khai chuyn đề.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Luật gio dục 2005 quy định: Phương php gio dục phải pht huy tính tích cực, tự gic, chủ động, tư duy sng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hnh, lịng say m học tập v ý chí vươn ln.
Với mục tiu gio dục phổ thơng l gip học sinh pht triển tồn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ v cc kĩ năng cơ bản pht triển năng lực c nhn, tính năng động sng tạo, hình thnh nhn cch con người Việt Nam x hội chủ nghĩa, xy dựng tư cch v trch nhiệm cơng dn; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học ln, hoặc đi vo cuộc sống lao động, tham gia xy dựng v bảo vệ tổ quốc.
Đặc trưng của bộ mơn Lịch Sử l mơn x hội, mơn Lịch Sử chứa đựng một khối lượng lớn nội dung kiến thức. Trong qu trình học, học sinh chưa khai thc hết kiến thức, chưa khắc su được kiến thức đồng thời chưa vận dụng được nội dung kiến thức để giải thích hay giải quyết một số vấn đề lin quan đến thực tế cũng như tổng hợp kiến thức của một bi, một chương.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
- Để nng cao hiệu quả sử dụng lược đồ, bản đồ trong dạy học Lịch sử trước hết gio vin phải thực hiện theo đng mục tiu của qu trình đổi mới hiện nay, đặc biệt phải sử dụng cĩ hiệu quả, trực quan sinh động mới kích thích được sự hung th học tập của học sinh v cung cấp những kiến thức cơ bản, cần thiết để học sinh nắm vững v hiểu r nội dung.
1. Tính chất bản đồ, lược đồ
Bản đồ, lược đồ cĩ rất nhiều tính chất, vì vậy dựa vo mục đích v nội dung sử dụng m ta phn chia thnh cc loại tính chất sau.
+ Tính khoa học.
Tính khoa học của lược đồ, bản đồ được biểu hiện ở mức độ chính xc tương ứng giữa bản đồ v sự kiện lịch sử. Ngồi ra tính khoa học cịn được xc định bằng lượng thơng tin thích hợp, ph hợp với nội dung của từng bi học.
+ Tính sư phạm của bản đồ, lược đồ.
Tính sư phạm của bản đồ, lược đồ được thể hiện trn nhiều mặt, phải thống nhất v đảm bảo tính tương ứng giữa bản đồ, lược đồ với chương trình dạy học ở trường phổ thơng ph hợp với từng lứa tuổi học sinh.
+ Tính mĩ thuật của bản đồ, lược đồ.
Tính mĩ thuật của bản đồ, lược đồ thể hiện ci đẹp, cĩ sức thu ht sự ch ý của học sinh. Nội dung đẹp biểu hiện ờ cch trình by v mu sắc thể hiện trn bản đồ r rng, điều hồ.
2. Nội dung của bản đồ, lược đồ
- Người ta căn cứ vo nhiệm vụ, chức năng v tính chất của bản đồ, lược đồ để xc định nội dung của nĩ. Bản đồ, lược đồ cĩ thể chứa đựng nội dung kiến thức của một phần, một bi hay cũng cĩ thể l một giai đoạn. Nhưng nhìn chung nội dung được thể hiện trn bản đồ, lược đồ rất dễ nhận thấy, nhất l cc sự kiện lịch sử.
3. Cc loại hình bản đồ, lược đồ.
- Bản đồ, lược đồ treo tường.
- Bản đồ, lược đồ trong SGK.
- Bản đồ, lược đồ cm.
4. Một số phương php nng cao việc sử dụng bản đồ, lược đồ trong dạy học Lịch sử.
Muốn sử dụng tốt v cĩ hiệu quả bản đồ, lược đồ cần phải.
- Hiểu r bản đồ, lược đồ l một phương tiện trực quan chứa đựng một khối lượng nội dung kiến thức lớn để cung cấp cho học sinh.
- Nắm vững nội dung kiến thức được chứa đựng trong bản đồ, lược đồ.
- Rn luyện kĩ năng đọc v hiểu nội dung của bản đồ, lược đồ cho học sinh.
- Đọc bản đồ, lược đồ phải tiến hnh tuần tự theo cc nội dung được đề cập.
+ Đối với bản đồ, lược đồ treo tường v bản đồ, lược đồ trong SGK: Đy l hai loại hình bản đồ, lược đồ chứa đựng nội dung kiến thức chủ yếu của cc sự kiện lịch sử, l hình ảnh trực quan sinh động để học sinh dễ dng nhận biết v nắm được nội dung kiến thức, nhưng hai loại hình bản đồ, lược đồ ny l knh hình tĩnh, trong một lược đồ hay bản đồ cĩ thể chứa đựng rất nhiều nội dung kiến thức của một bi hay nhiều trận đnh chính vì vậy người dạy v học phải cĩ phương php khai thc hai loại hình bản đồ, lược đồ ny ph hợp với từng nội dung, từng trận đnh hay từng sự kiện. Bện cạnh đĩ gio vin cĩ thể p dụng cơng nghệ thơng tin để chuyển những lược đồ, bản đồ từ tĩnh sang động để học sinh nhận biết từng sự kiện một cch r rng, chính xc.
Ví dụ:
Khi trình by diễn biến của trận đnh chống qun nguyn xm lược nước ta năm 1285.
? Nu tĩm tắt cuộc diễn biến chống qun Nguyn xm lược nước ta năm 1285.
Học sinh vừa trả lời, GV vừa trình by trn lược đồ theo hình động.
+ Đối với bản đồ, lược đồ cm: Đy l một loại knh hình m trong đĩ chưa thể hiện nội dung kiến thức gì cả. Loại bản đồ, lược đồ ny ph hợp với những nội dung kiến thức hay những sự kiện lịch sử m SGK chỉ thể hiện bằng knh chữ, khơng thực hiện bằng knh hình. Loại bản đồ, lược đồ ny dng chính trong việc truyền thụ v bổ sung kiến thức cho knh chữ trong qu trình giảng dạy của gio vin, đối với học sinh thì loại knh hình ny hình thnh kĩ năng trình by nội dung sự kiện khi đ nắm vững kiến thức ở knh chữ.
+ Bn cạnh đĩ cịn một số vấn đề m m gio vin v học sinh trong qu trình dạy v học cần lm để nắm r v chính xc nội dung kiến thức khi khai thc lược đồ, bản đồ:
- Khi khai thc lược đồ diễn biến của một trận đnh m cả lược đồ treo tường v lược đồ trong SGK đều cĩ. Gio vin lưu ý, học sinh rất khĩ nhớ về thời gian diễn ra sự kiện. Trong qu trình truyền thụ kiến thức khi trình by đến đu gio vin cần cho học sinh ghi ngay thời gian sự kiện đĩ trong lược đồ ở SGK để khi về nh học sinh dễ học v nhớ lu kiến thức.
Ví dụ: Đối với cuộc chiến đấu trn phịng tuyến Như Nguyệt, cuộc phản cơng của qun ta vo cuối ma xun năm 1077.
Khi GV giảng đến thời gian qun ta phản cơng thì phải cho HS ghi ngay thời gian vo lược đồ trong SGK.
- Học sinh l người chủ động tìm hiểu trước kiến thức ở nh v tự mình chỉ trn lược đồ trong SGK những sự kiện diễn ra, ln trường kết hợp với lời giảng v ch thích thời gian trong qu trình trình by của gio vin thì học sinh mới khắc su v nhớ lu được kiến thức.
III. Ứng dụng thực tế.
Bi 11: CUỘC KHNG CHIẾN CHỐNG QUN XM LƯỢC TỐNG
(1075 – 1077)
Tiết 16: II. GIAI ĐOẠN THỨ HAI (1076 – 1077)
1. Khng chiến bng nổ.
* Chuẩn bị:
? Sau khi rt qun khỏi Ung Chu Lý Thường Kiệt đ lm gì.
* Dự kiến địch ko vo nước ta theo hai hướng -> Lý Thường Kiệt đ bố trí.
GV sử dụng bản đồ miu tả cho HS.
? Tại sao Lý Thường Kiệt chọn khc sơng Như Nguyệt để xy dựng phịng tuyến.
* Diễn biến:
? Sau thất bại ở Ung Chu nh Tống đ lm gì. ? Ở giai đoạn ny chng ta đ thu được những thắng lợi gì
2. Cuộc chiến đấu trn phịng tuyến sơng Như Nguyệt.
* Diễn biến:
? Trình by diễn biến cuộc khng chiến.
IV. KẾT LUẬN.
Với đặc th của mơn Lịch sử, phương php sử dụng v khai thc bản đồ, lược đồ trong giảng dạy l khơng thể thiếu. Vì mơn Lịch sử kh trừu tượng v khơ khan nn việc sử dụng bản đồ, lược đồ trong cc bi học l cần thiết để HS hiểu bi v khắc su kiến thức vững chắc, gy hứng th hơn trong việc học bộ mơn, GV ít phải lm việc hơn trong tiết dạy m cĩ thể đạt được hiệu quả cao hơn.
Đĩ l một số ý kiến m tơi rt ra được trong qu trình giảng dạy của mình. Rất mong sự đĩng gĩp ý kiến của tổ bộ mơn, cc bạn đồng nghiệp để chuyn đề được đầy đủ v p dụng vo bi giảng đạt kết quả cao hơn.
Quảng Thnh, Ngy 16 thng 12 năm 2009.
Người viết.